Archive for the ‘Maszyny rolnicze’ Category

Trzeci stopień mechanizacji

Trzeci stopień mechanizacji M3, czyli tzw. stopień wstępnej motoryzacji, obejmuje prace wykonywane przy użyciu narzędzi, maszyn i urządzeń, dla których główną siłą napędową jest silnik mechaniczny, a pomocniczą siłą napędową jest siła uciągu zwierząt, np. koszenie wią- załką konną z napędem silnikowym, opryskiwanie opryskiwaczem konno- silnikowym itp. Główny opór roboczy maszyny pokonuje w tym wypadku silnik, praca zwierząt ogranicza się raczej do lżejszych czynności, np. do przetaczania maszyny po polu. Do tego stopnia mechanizacji zalicza się procesy produkcyjne, w których występuje współdziałanie mechanicznej i żywej siły pociągowej, co ma miejsce w gospodarstwach częściowo zmotoryzowanych. W gospodarstwach tych wszelkie prace cięższe lub długo trwające wykonuje się wykorzystując silniki napędowe, natomiast żywą siłę napędową wykorzystuje się do wykonywania prac lekkich. Wysiłek człowieka jest w tym wypadku mniejszy niż przy poprzednich stopniach i ogranicza się głównie do kierowania pracami sprzętu konnego i zmotoryzowanego, a wydajność człowieka — uwielokrotniona częściowym zastosowaniem silników spalinowych — jest stosunkowo duża w porównaniu z niższymi stopniami mechanizacji.

Drugi stopień mechanizacji

Drugi stopień mechanizacji M2 czyli tzw. stopień zaprzęgowej mechanizacji, obejmuje prace wykonywane przy użyciu narzędzi, maszyn lub urządzeń, dla których główną siłą napędową jest siła uciągu zwierząt, np. orka pługiem konnym, koszenie kosiarką konną, śrutowanie kieratowym śrutownikiem, przewożenie towarów wozem konnym itp. Wysiłek zwierząt jest w danym wypadku bardzo duży, natomiast wysiłek człowieka ogranicza się głównie do kierowania zwierzętami oraz do nastawiania i regulowania narzędzi czy maszyn. Jest on w porównaniu z pierwszym stopniem znacznie mniejszy, natomiast wydajność pracy znacznie większa, dzięki zastosowaniu dodatkowego silnika żywego, pokonującego główny opór roboczy.

Pierwszy stopień mechanizacji

Pierwszy stopień mechanizacji M1 czyli tzw. stopień wstępnej mechanizacji, obejmuje prace wykonywane bezpośrednio przez człowieka przy użyciu narzędzi, maszyn lub urządzeń, dla których siłą napędową są mięśnie człowieka, np. kopanie łopatą, koszenie kosą, młynkowanie zboża, śrutowanie zboża na paszę, przewożenie towarów wózkiem ręcznym itp. Wysiłek człowieka przy wykonywaniu tych prac można określić jako duży, a wydajność pracy jako stosunkowo małą.

Zerowy stopień mechanizacji

Zerowym stopniem mechanizacji określa się pierwotne formy prac wykonywanych przez człowieka bez użycia jakichkolwiek narzędzi, przyrządów czy maszyn. Na przykład w pracach polowych ręczne wyrywanie chwastów, ręczne wyrywanie buraków, noszenie ciężarów, zbieranie owoców, a w pracach warsztatowych ręczne przygotowywanie narzędzi, urządzeń itp. Wysiłek człowieka w stosunku do wykonywanej pracy bywa w danym wypadku bardzo duży, a wydajność jego pracy — bardzo mała.

Stopnie mechanizacji prac w rolnictwie

Przy rozpatrywaniu różnych procesów technologicznych poszczególnych prac wykonywanych w rolnictwie, poziom ich mechanizacji można określić w najprostszy sposób przez zaszeregowanie danego procesu produkcyjnego do określonego stopnia mechanizacji. W zależności od stopnia mechanizacji człowiek może brać udział w procesach roboczych albo jako jednostka kierująca przebiegiem procesu, albo jako silnik żywy napędzający narzędzie lub maszynę, albo też może spełniać obydwie te funkcje równocześnie jako jednostka kierująca przebiegiem roboczym wykonywanym własnym fizycznym wysiłkiem. W procesach roboczych zautomatyzowanych rola człowieka ogranicza się wyłącznie do kontroli przebiegu procesu. Oprócz człowieka występującego w charakterze siły napędowej o ograniczonych zdolnościach samoregulacji i w charakterze źródła energetycznego napędzającego narzędzia, maszyny i urządzenia, za pomocą których realizuje się dany proces roboczy, mogą być użyte zarówno zwierzęta pociągowe, jak i silniki mechaniczne. Wychodząc z najniższego, zerowego stopnia mechanizacji, w którym nie występują żadne elementy charakterystyczne dla zmechanizowanych procesów produkcyjnych, można wyodrębnić pięć stopni mechanizacji prac w rolnictwie.

Zasady określania poziomu mechanizacji prac w rolnictwie

Okres rozwoju mechanizacji produkcji rolniczej w historycznym przekroju składa się jak gdyby z kilku okresów rozwojowych, a więc: najstarszego, prehistorycznego okresu narzędzi wyłącznie ręcznych, niemniej starego okresu narzędzi i maszyn napędzanych silnikami żywymi (człowiek, zwierzę pociągowe), nowszego już okresu współpracy maszyn napędzanych silnikami żywymi i maszyn o napędzie mechanicznym oraz współczesnego nam okresu zmotoryzowanych maszyn i narzędzi rolniczych. Można przewidywać, że przyszłościowy okres automatyzacji produkcji rolniczej powinien być ostatnią formą, do której zdąża zmotoryzowane rolnictwo. Jak z tego wynika, każdy z wymienionych okresów rozwojowych reprezentuje sobą jak gdyby oddzielny stopień mechanizacji prac w rolnictwie. W naszym kraju np. spotyka się jednocześnie prymitywne formy pracy i najbardziej nowoczesne. Taką różnorodność stopni zmechanizowania prac można stwierdzić nie tylko w poszczególnych grupach gospodarstw, lecz także w sposobach wykonywania różnych prac w danym gospodarstwie, a często nawet w ramach jednego cyklu produkcyjnego dowolnie rozpatrywanego procesu technologicznego. W celu przeanalizowania przebiegu procesów intensyfikacji mechanizacji prac w gospodarstwach rolnych konieczne jest posłużenie się odpowiednią metodą badawczą, pozwalającą na wprowadzenie umownych wskaźników i określeń, zapewniających jednoznaczne oznaczanie poziomu mechanizacji poszczególnych procesów i ciągów produkcyjnych oraz ogólną ocenę ekonomicznego efektu płynącego z wprowadzenia zmian w procesie mechanizacji w danym gospodarstwie. W literaturze światowej spotyka się wiele różnych wskaźników, zwłaszcza o charakterze ekonomicznym, które na ogół tylko jednostronnie charakteryzują poszczególne efekty mechanizacji, nie obejmując całości wzajemnych powiązań i zależności różnych czynników wpływających na proces mechanizacji. Istotą wszelkiego pomiaru jest porównywanie wielkości mierzonej z jednostką pomiarową. Dlatego też konieczne staje się wprowadzenie ogólnej jednostki pomiarowej stanowiącej jak gdyby wspólny punkt odniesienia przy ilościowym ujmowaniu czy to ostatecznego efektu pracy, czy też działania prowadzącego do uzyskania zamierzonego efektu. Wprowadzenie więc najbardziej ogólnego określenia „stopień mechanizacji” i bardziej szczegółowego „wskaźnik mechanizacji” znakomicie ułatwia rozpatrywanie różnych procesów produkcyjnych w rolnictwie. Jakkolwiek ta forma ujęcia z biegiem czasu będzie najprawdopodobniej jeszcze podlegać dalszym udoskonaleniom i przeobrażeniom, niemniej już w obecnej postaci oddaje wiele usług w zakresie systematyki i analizy poszczególnych przebiegów roboczych.

Narzędzia i maszyny w rolnictwie

Zastosowanie silników napędowych i ciągników z odpowiednimi zestawami narzędzi i maszyn umożliwia ponadto zmniejszenie pogłowia zwierząt pociągowych, co z uwagi na niedobór zbóż chlebowych jest bardzo pożądane. Energia elektryczna i silniki elektryczne umożliwiają zastosowanie automatyzacji niektórych prac w gospodarstwie, co w jeszcze większym stopniu redukuje pracę ludzi i zwierząt pociągowych. Decydujący wpływ na uzyskanie ekonomicznych efektów w gospodarstwie ma wybór właściwege kierunku produkcji gospodarstwa i zapewnienie pełnej i kompleksowej mechanizacji prac w wybranym kierunku. Plany perspektywiczne rozwoju gospodarki rolnej kraju przewidują w okresie do 1980 roku znaczne zwiększenie produkcji rolnej, wprowadzenie nowych form organizacyjnych naszego rolnictwa, wprowadzenie do produkcji rolnej nowych urządzeń technicznych o wartości około 120 miliardów zł (około 450 000 ciągników wraz ze sprzętem towarzyszącym). Szacunkowy wskaźnik mechanizacji rolnictwa wzrośnie od około 25% w roku 1960 do około 30% w roku 1965 i do 40% w roku 1980. Podobnie szacunkowy wskaźnik motoryzacji rolnictwa z około 20 % w roku 1960 wzrośnie do około 30% w roku 1965 i do około 80% w 1980 roku. Wskaźnik elektryfikacji rolnictwa wzrośnie od 6% w 1960 roku do około 9% w 1965 roku i do około 15% w 1980 roku. Wobec przewidywanego tak dużego nasycenia naszego rolnictwa maszynami i urządzeniami technicznymi, każdy nowoczesny inżynier rol nik powinien być dostatecznie dobrym mechanizatorem, dokładnie zaznajomionym z nowoczesnymi sposobami mechanizacji poszczególnych procesów produkcyjnych w rolnictwie i przygotowanym do kierowania produkcją rolną przy użyciu najnowocześniejszych urządzeń.

Prawidłowa organizacja pracy

Niemniej ważnym zadaniem jest stworzenie warunków do zwiększenia produkcji rolnej przez lepsze i terminowe wykonywanie zabiegów agrotechnicznych oraz zmniejszenie strat plonów przy zbiorach. Dzięki szybszemu zebraniu plonów oraz możności wybrania najlepszego terminu zbioru, ryzyko strat wskutek nie sprzyjających warunków atmosferycznych zmniejsza się znacznie. Lepsza uprawa roli, lepsze pielęgnowanie roślin i odpowiednie przechowywanie ziemiopłodów to niezbędne warunki polepszenia jakości plonów. Przejście jednak z niższego na wyższy poziom mechanizacji gospodarstwa nie jest łatwe i wymaga wielu zabiegów i umiejętności ze strony kierownictwa. Okazuje się bowiem, że nawet w gospodarstwach dobrze wyposażonych w maszyny można znaleźć, obok prac w pełni zmechanizowanych, prace wykonywane w sposób prymitywny. Wynika to często z tego, że kierownicy gospodarstw nie posiadający dostatecznego przygotowania w zakresie mechanizacji nabywają przypadkowo różne maszyny i urządzenia, nie zdając sobie sprawy z tego, że podstawowym warunkiem osiągnięcia pełnych efektów mechanizacji jest właściwy dobór maszyn i racjonalna organizacja pracy w gospodarstwie. Przy nieodpowiednim doborze maszyn i nieodpowiedniej organizacji pracy zaimprowizowana mechanizacja może nawet spowodować obniżenie produkcji rolnej, a czasem także zwiększenie nakładu robocizny na jednostkę produkcji. Trzeba podkreślić, że prawidłowa organizacja pracy w gospodarstwie rolnym sama już zapewnia zmniejszenie nakładu robocizny, a proste, lecz celowo stosowane urządzenia oraz dobrze zbudowane i rozmieszczone budynki umożliwiają dalsze zmniejszenie nakładu robocizny. Skompletowanie odpowiednio dobranych maszyn i narzędzi, nawet ręcznych i konnych, w zestaw do kompleksowego zmechanizowania danego cyklu produkcyjnego, zapewnia możność wydatnego zmniejszenia stanu zatrudnienia w gospodarstwie.

Mechanizacja rolnictwa

Szybki rozwój różnych dziedzin techniki, obserwowany na świecie w ciągu ostatnich lat we wszystkich krajach, wywiera również wpływ na kształtowanie się stosunków w produkcji rolniczej. Osiągnięcia techniki umożliwiają zwiększenie produkcji rolnej, co stwarza podstawę do przemian w ekonomice rolnictwa, powodując wzrost wydajności pracy rolników, spadek cen produktów rolnych i dążenie do polepszenia ich jakości. W związku z rozwojem techniki rolniczej z jednej strony i odpływem rąk roboczych z rolnictwa do innych dziedzin produkcji z drugiej strony, we wszystkich krajach obserwuje się dążenie do zmechanizowania procesów produkcyjnych w rolnictwie; proces ten przebiega w krajach rozwiniętych gospodarczo bardziej intensywnie, w innych zaś wolniej. Podstawowym zadaniem zmechanizowania prac w rolnictwie jest zwiększenie wydajności pracy rolnika, a więc zmniejszenie liczby zatrudnionych w rolnictwie oraz zmniejszenie wysiłku fizycznego rolnika przy wykonywaniu poszczególnych prac, jak również zastąpienie częściowe lub całkowite żywej siły pociągowej siłą mechaniczną. Równorzędnym zadaniem mechanizacji jest dążenie do zmniejszenia kosztów produkcji rolniczej, wynikające ze zwiększonej wydajności pracy rolników oraz niższych kosztów utrzymania odpowiadających sobie jednostek mechanicznej i żywej siły pociągowej.