Archive for the ‘Maszyny rolnicze’ Category

Sposoby walki z chorobami i szkodnikami roślin

Sposoby zwalczania szkodników i chorób roślin są bardzo różnorodne i podzielić je można na agrotechniczne, hodowlane, biologiczne, mechaniczne, fizyczne i chemiczne. Agrotechniczne sposoby ochrony roślin polegają na odpowiedniej uprawie roli, stosowaniu właściwych płodozmianów, tępieniu chwastów, siewie doborowych i Zdrowych nasion w prawidłowych terminach agrotechnicznych. Hodowlane sposoby polegają na wprowadzeniu do uprawy. odmian odpornych na choroby i szkodniki. Biologiczne sposoby ochrony roślin polegają na stwarzaniu dogodnych warunków rozwojowych naturalnym wrogom szkodników, jak np, ptaki, owady drapieżne itp., oraz chorób, jakim podlegają szkodniki. Mechaniczne sposoby ochrony roślin polegają na wyłapywaniu, rozgniataniu lub bezpośrednim niszczeniu w inny sposób szkodników bądź ich postaci rozwojowych, jak również na usuwaniu porażonych części roślin, które mogą się stać rozsadnikiem zarazy. Fizyczne sposoby polegają na stosowaniu czynników fizycznych do ochrony roślin, a zwłaszcza podwyższonej temperatury (gorącej pary wodnej, wody, prażenia itp.). Chemiczne sposoby ochrony roślin są najbardziej rozpowszechnione i polegają na niszczeniu szkodników i chorób roślin za pomocą środków chemicznych. Spośród wielu różnorodnych zabiegów w chemicznej ochronie roślin można rozróżnić następujące: opryskiwanie grubokropliste, przy średnicy kropelek płynu ponad 150 m, drobnokropliste, przy średnicy kropelek płynu od 50—150 m oraz mgławicowe, przy średnicy kropelek płynu poniżej 50 m , opylanie cząstkami suchego płynu, posypywanie cząstkami suchego pyłu bez użycia dmuchawy, gazowanie i zadymianie powietrza w otoczeniu rośliny lub w zamkniętych pomieszczeniach gazami lub dymami, zaprawianie, czyli odkażanie nasion do siewu, odkażanie gleby przez wprowadzanie do niej płynnych lub pylastych środków ochrony roślin, gazowanie gleby poprzez wprowadzanie do gleby gazów.

Cel i potrzeba ochrony roślin

Jednym z ważnych procesów agrotechnicznych przy uprawie roślin jest walka z chorobami i szkodnikami, które są często przyczyną dużych strat, obniżając, a nawet niszcząc plony. W Polsce notuje się około 500 rodzajów chorób i szkodników roślin, a straty spowodowane ich działaniem są oceniane na około 15—20% wartości uzyskiwanych plonów rocznie. Przy dużym nasileniu występowania chorób lub szkodników straty mogą dochodzić nawet do 100%, tzn. do zupełnego zniszczenia zasiewu. Zwalczanie szkodników i chorób roślin powinno zapobiegać przede wszystkim ich masowemu występowaniu i nie dopuszczać do rozmnażania się szkodników. Prowadzi się również doraźne zwalczanie szkodników i chorób, które w różnych okresach wegetacyjnych atakują uprawy. Walkę tę prowadzi się zarówno w okresie wzrostu, jak i owocowania, a także w czasie przechowywania nasion czy sadzeniaków.

Nowe kierunki prac pielęgnacyjnych

Rośliny uprawiane międzyrzędowo są wysiewane lub wysadzane w międzyrzędziach o szerokości najczęściej 40-f-70 cm, a niekiedy i większych, co stwarza potrzebę częstego przestawiania kół w ciągnikach i części roboczych w narzędziach pielęgnacyjnych. Dlatego też jednym z zasadniczych warunków wprowadzania postępu w uprawie międzyrzędowej jest unifikacja szerokości międzyrzędzi roślin i wynikających stąd szerokości roboczych maszyn oraz rozstawów kół ciągników. Unifikacja międzyrzędzi pozwoli na uniknięcie zmiany rozstawu kół ciągnika przy przechodzeniu od jednej uprawy do drugiej. Do przestawienia kół z jednego na inny rozstaw w ciągnikach o mocy 25—35 KM w przeciętnych warunkach organizacyjnych, potrzebne jest kilka godzin pracy. W tym czasie ciągnik w połączeniu z narzędziem mógłby wykonać prace międzyrzędowe na powierzchni 8—9 ha. Częste przestawianie kół powoduje zużywanie się śrub mocujących koła, co jest często powodem odkręcenia i spadnięcia koła w czasie pracy i grozi obsłudze wypadkiem, a ciągnikowi uszkodzeniem. Częste zmiany rozstawu kół ciągnika wymagają większego zaplecza technicznego niż potrzebne przy używaniu ciągników o stałym rozstawie kół. Dążąc przeto do unifikacji szerokości roboczej oparto się na stosowanej obecnie szerokości rozstawu kół ciągnika uniwersalnego (Ursus C-325) wynoszącej 125 cm. Dzieląc przeto rozstaw kół przez liczbę międzyrzędzi otrzymuje się szerokości zunifikowanych dla danego rozstawu kół międzyrzędzi. Jeśli odwróci się piastę przedniego koła (przestawiając odpowiednio tylne koło ciągnika), otrzymuje się rozstaw kół 138 cm, a obracając piasty obydwu przednich kół ciągnika — rozstaw 150 cm. Dla tych zmienionych rozstawów otrzymuje się odpowiednio szersze szerokości międzyrzędzi. Przy szerszych rozstawach rzędów roślin, istnieje możliwość wprowadzenia ciągników o większej mocy oraz stosowania większych prędkości roboczych w czasie wykonywania różnych zabiegów w międzyrzędziach, a tym samym zwiększania wydajności pracy. Mechaniczne sposoby zwalczania chwastów są coraz częściej wypierane przez sposoby chemiczne. Zastosowanie herbicydów w uprawie kukurydzy ogranicza zabiegi pielęgnacyjne do spulchnienia roli w między- rzędziach. Pracuje się również nad wynalezieniem skutecznego środka do niszczenia chwastów na plantacjach buraków cukrowych i ziemniaków.

Procesy technologiczne w różnych stopniach mechanizacji

Rozpatrując przykładowe procesy technologiczne prac pielęgnacyjnych występujących przy uprawie buraków trzeba zwrócić szczególną uwagę na dużą ilość prac ręcznych przy przerywce. Prace te występują jeszcze w trzecim stopniu mechanizacji. Nawet zastosowanie wózka lub ramy nośnej w niewielkim tylko stopniu mechanizuje tę czynność, zachowując ręczne wykonanie właściwej operacji technologicznej. Zastosowanie rotacyjnego przecinaka do buraków w czwartym stopniu mechanizacji znacznie zmniejsza pracochłonność uprawy. Po przecince trzeba wykonać tylko nieliczne ręczne poprawki, idąc wzdłuż rzędów i kontrolując jednocześnie kilka z nich. Zastosowanie w piątym stopniu mechanizacji siewu precyzyjnego nasion jednokiełkowych oraz herbicydów do zwalczania chwastów uwalnia od potrzeby pielenia i pojedynkowania roślin, co może być zaliczone w pewnym sensie do automatycznego niejako przebiegu prac pielęgnacyjnych, z których pozostaje jedynie spulchnianie międzyrzędzi połączone z ewentualnym podkarmianiem. Zmiany te dotyczą pracochłonności technologicznej przy jednokrotnym zastosowaniu procesu pielenia, przecinki i przerywki bura ków w odniesieniu do powierzchni 1 ha. Obrazują one pracochłonność technologiczną prac wykonanych w poszczególnych stopniach mechanizacji przy użyciu najczęściej stosowanych narzędzi. Pielenie i przecinkę wykonano w pierwszym stopniu mechanizacji (M1) przy użyciu narzędzi ręcznych, w drugim (M2) i w trzecim (M3) stopniu mechanizacji przy użyciu wypielacza konnego, a w czwartym stopniu mechanizacji (M4) przy użyciu wypielacza i rotacyjnego przecinaka ciągnikowego. Przerywkę wykonano ręcznie w pierwszym (M1) i w drugim (M2) stopniu mechanizacji i ręcznie przy użyciu ciągnikowej ramy jezdnej w trzecim (M3). W czwartym (M4) stopniu mechanizacji przeprowadzono jedynie kontrolę. Istniejąca różnorodność narzędzi do uprawy międzyrzędowej pod względem danych eksploatacyjnych stwarza możliwość uzyskania różnych pracochłonności technologicznych w ramach tych samych nawet stopni mechanizacji. Jednak obliczenie średniej wartości pracochłonności technologicznej w poszczególnych stopniach mechanizacji, jak również wykonanie krzywej interpolowanej w polu rozrzutu tych wartości na wykresie wskazuje, że między pracochłonnością technologiczną procesów a wskaźnikiem mechanizacji zachodzi prawidłowość pokazana na rysunku. W miarę wzrostu wskaźnika mechanizacji całkowita pracochłonność technologiczna maleje, jednak nie tak wyraźnie, jak przy innych rodzajach prac. Jest to spowodowane dużą pracochłonnością procesu ręcznej przerywki, która nie tylko znacznie podwyższa pracochłonność upraw, ale również obniża wskaźnik mechanizacji.

Agregat na polu

W uprawie międzyrzędowej stosuje się z reguły czółenkowy sposób prowadzenia agregatu po polu. Przygotowanie wypielacza do pracy obejmuje przede wszystkim ustawienie głębokości roboczej i rozstawienie części wypielających według stosowanych szerokości międzyrzędzi. Równomierne ustawienie głębokości pracy wszystkich sekcji, jak również położenie kółek podporowych ramy narzędzia ułatwia zastosowanie odpowiednich klocków podkładanych pod koła. Wysokość klocków musi być nieco mniejsza od żądanej głębokości uprawy ze względu na zapadanie się kół w glebę podczas pracy w polu. Pracujące w międzyrzędziach części robocze nie mogą uszkadzać roślin. W tym celu w zależności od stopnia wzrostu i rozwoju roślin pozostawia się szerszy lub węższy pas bezpieczeństwa, określany jako odległość między osią rzędu roślin a najbliższym punktem części roboczej narzędzia. Im dokładniejszy jest siew i sadzenie, tym pas ten może być węższy. Szerokość pasa ochronnego zależy również od prędkości poruszania się agregatu w międzyrzędziach. W miarę zwiększania się prędkości roboczej należy zostawiać szerszy pas bezpieczeństwa. W praktyce przy pierwszym pieleniu przyjmuje się pas bezpieczeństwa szerokości 5 cm, przy drugim 7 cm, a przy trzecim spulchnianiu międzyrzędzi — 10 cm. Prawidłowe ustawienie części roboczych ułatwia zastosowanie dwu desek z wbitymi w odpowiednich odległościach kołkami lub gwoździami, pomiędzy którymi są przeciągnięte sznurki oznaczające rzędy roślin i pasy ochronne. Wszelkie regulacje i ustawienia zespołów roboczych wieloraków powinny być przeprowadzane na ramie ustawionej na podstawach, gdyż przepisy BHP zabraniają przeprowadzania jakichkolwiek czynności przy narzędziu uniesionym na podnośniku ciągnika ze względu na bezpieczeństwo obsługującego. Przy pracy narzędziami ciągnikowymi oprócz pasa bezpieczeństwa przy częściach roboczych potrzebny jest również pewien pas bezpieczeństwa przy oponach kół ciągnika. Jeżeli pasy ochronne są niewystarczające przy małych roślinach, stosuje się tarcze ochronne zabezpieczające rośliny przed zasypaniem. Liczba i rodzaj zastosowanych części wypielających zależą od szerokości międzyrzędzi uprawianych. W międzyrzędziach stykowych powinny być ustawiane części robocze połówkowe.

Uprawy płaskie

Przy uprawie buraków przeprowadzane są wyłącznie uprawy płaskie. Wszelkie wychylenia narzędzia w granicach 5 cm mogą powodować już wycięcie rzędów roślin. Wobec tego przy międzyrzędowej uprawie buraków wzdłuż rzędów obowiązuje ścisła zasada konieczności mieszczenia się szerokości roboczej narzędzia całkowitą liczbę razy w szerokości roboczej siewnika. W wypadku gdy buraki wysiane były w wąskie rzędy 20—25 cm, a wycinanie międzyrzędzi następowało w poprzek rzędów siewu, szerokość narzędzia do dalszej uprawy międzyrzędowej musi pokrywać się lub mieścić całkowitą liczbę razy w szerokości roboczej narzędzia wycinającego rzędy. Konieczność wzajemnego dostosowania szerokości pasa siewnego i pasa wypielanego oraz konieczność zmieszczenia określonej liczby rzędów pomiędzy kołami ciągnika powodują w niektórych układach konieczność niesymetrycznego ustawienia siewnika lub narzędzi wypielających w stosunku do ciągnika. Opory pracy wypielaczy, jak również obsypników, wynoszą przeciętnie około 80—200 kG/m szerokości roboczej. Opór pojedynczego noża bocznego wynosi około 20 kG, opór gęsiostopki o szerokości 150 mm wynosi w przeciętnych warunkach około 25 kG, a opór jednego korpusu obsypnika — około 50 kG.

Organizacja prac pielęgnacyjnych

Przebieg prac pielęgnacyjnych w międzyrzędziach roślin okopowych zależy przede wszystkim od sposobu siewu i sadzenia oraz stosowanych szerokości międzyrzędzi. W międzyrzędziach ziemniaków przeprowadza się zazwyczaj trzy rodzaje zabiegów: bronowanie, wypielanie i obsypywanie. W zależności od typu gleby i od przebiegu pogody stosuje się narzędzia do upraw płaskich lub obsypniki. Jeżeli ziemniaki sadzone są pod pług, uprawę międzyrzędową przeprowadza się narzędziami jednorzędowymi. Przy sadzeniu pod wielorzę- dowy znacznik lub znacznik-dołownik do uprawy międzyrzędowej powinny być stosowane narzędzia tej samej szerokości roboczej co narzędzia znakujące lub też narzędzia o szerokości roboczej mieszczącej się całkowitą liczbę razy w szerokości roboczej narzędzia lub maszyny używanej do sadzenia. Natomiast jeżeli wysadza się ziemniaki sadzarką dwurzędową, do uprawy pielęgnacyjnej można stosować dwa lub trzy razy szersze narzędzia niż szerokość robocza sadzarki. Sadzenie powinno być jednakże wykonane bardzo prawidłowo. Międzyrzędzia dwu sąsiednich redlin kolejnych przejazdów sadzarki powinny mieć tę samą szerokość na całej długości pola. Drobne przesunięcia redliny w pierwszym okresie rozwoju ziemniaków nie są szkodliwe dla roślin.

Obrotowy przecinak

Zastosowanie obrotowego przecinaka do przerzedzania buraków w rzędach daje oszczędności około 50 godzin roboczych na 1 ha wytężonej pracy ręcznej. Części robocze przecinaków rotacyjnych stanowią układ obrotowych noży, wirujących w płaszczyźnie prostopadłej do kierunku ruchu narzędzia i napędzanych od wałka odbioru mocy ciągnika lub od kół jezdnych narzędzia. Zależnie od liczby noży zamocowanych do tarczy przecinaka otrzymuje się mniej lub więcej zagęszczone pole cięcia wzdłuż obrabianych rzędów. Przy dwukrotnym przejeździe agregatem uzyskuje się wycięcie do 70% roślin. Szczególne możliwości kombinowanego zawieszania narzędzi pielęgnacyjnych dają nośniki narzędzi mające budowę specjalnie przystosowaną do warunków uprawy międzyrzędowej.

Pielniki rotacyjne

Na glebach szybko zbrylających się stosuje się niekiedy pielniki rotacyjne, gryzujące, napędzane wałem odbioru mocy, zawieszane na ciągniku. Pielnik rotacyjny pozwala na uzyskanie najdrobniejszej struktury roli, nie pozostawiając zbryleń nawet na bardzo zlewnej glebie. W nowej agrotechnice stosuje się coraz częściej, równocześnie z uprawą międzyrzędową, podkarmianie roślin różnego rodzaju nawozami (stałymi, płynnymi lub gazowymi). Najbardziej rozpowszechniają się podkarmiacze na nośniku narzędzi, stanowiące połączenie siewnika segmentowego do nawozu mineralnego z wypielaczem. Ręczna przerywka buraków jest zabiegiem pracochłonnym i męczącym. Zastosowanie ramy nośnej zawieszanej na ciągniku lub wózka-nośnika przystosowanego do przenoszenia osób przerywających międzyrzędzia buraków znacznie ułatwia i usprawnia tę pracochłonną czynność. Ze względu na ograniczoną prędkość przerywki wykonywanej ręcznie (0,3 do 0,7 km/godz) ciągnik współpracujący z ramą lub wózkiem musi mieć prędkość pełzającą (np. Ursus C-328). Ramy nośne wykonuje się jako dwuczęściowe, z których jedną część zawiesza się przed, a drugą za ciągnikiem. Wózki nośne wykonuje się jako jednolite lub złożone z dwu do trzech zespołów. Przy trój zespołowym wózku w każdym zespole trzy osoby siedzą na przednich siedzeniach, zaś trzy na tylnej ławie. Wobec bardzo męczącej pozycji przy przerywce wykonywanej poniżej siodełka, wózki przystosowuje się do różnych sposobów siedzenia, a nawet do pracy w pozycji półleżącej. Agregat wymaga okresowego zatrzymywania się w celu odpoczynku obsługi. Nad wózkiem umieszcza się daszki przeciwsłoneczne.

Obsypnik

Korpusy obsypników umocowane są na przegubowych wysięgnikach ramy. W zależności od szerokości międzyrzędzi obsypywanych ziemniaków na ramie może być umieszczone cztery lub pięć wysięgników. Przy obsypywaniu ziemniaków, skrajne korpusy obsypników pracują tylko wewnętrznymi skrzydłami, co ułatwia prowadzenie narzędzia przy kolejnych przejazdach obsypnikiem. Głębokość pracy obsypnika ustala się przez podnoszenie lub opuszczanie kół podporowych ramy podstawowej lub przesunięcie korpusów obsypników na trzonkach w stosunku do kół podporowych. Głębokość pracy obsypnika zależy więc od różnicy poziomów dziobów korpusów obsypnika w stosunku do kół podporowych. Szerokość i wysokość redliny formuje się ustawieniem skrzydeł obsypnika. Przy uprawie płaskiej ziemniaków na wysięgniki zakłada się noże jednostronne w jarzemku ustawione ukośnie i umożliwiające dostosowanie ostrza noży do skrajnych ścianek redlin. W przedniej części wysięgnika zamocowuje się wówczas gęsiostopkę. W takim układzie noże kątowe pracują na niewielkiej głębokości, ścinając chwasty z bocznych ścianek redlin, a gęsiostopki pracują głębiej w środku międzyrzędzia, spulchniając go i niszcząc chwasty. Głębokość pracy reguluje się, podobnie jak przy obsypniku, ustawieniem kół podporowych względem ostrzy gęsiostopki. Wielorak może pracować na wszystkich typach gleb występujących w kraju, umożliwiając kompleksową mechanizację prac pielęgnacyjnych w czwartym stopniu mechanizacji. Przy uprawie ziemniaków można kolejno wykonać dołkowanie, obsypywanie i pielenie tym samym narzędziem, z zachowaniem tej samej szerokości roboczej.