Archive for the ‘Maszyny rolnicze’ Category

Narzędzia do pielenia

W dążeniu do uniwersalności, specjalne narzędzia do pielenia lub obsypywania są obecnie coraz częściej zastępowane przez narzędzia wielostronne, pozwalające na wykorzystanie wspólnej części podstawowej do pracy z różnymi zestawami części roboczych. Typowym przykładem narzędzia wielostronnego jest wielorak zawieszany WUN-4 dostosowany do pracy z ciągnikiem Ursus C-328. Częścią stałą wieloraka jest zawieszana rama podstawowa, do której zamocowuje się odpowiednie ramy narzędziowe z częściami roboczymi. Wymiana ram narzędziowych odbywa się łatwo i szybko przy zastosowaniu samoczynnych sprzęgów zapadkowych, skracając do minimum czas na przygotowanie narzędzia do pracy. Rama podstawowa ma wbudowany układ rolek sterujących z dźwignią dla obsługującego — kierownicą, umożliwiającą łatwe przesuwanie ramy narzędziowej w płaszczyźnie poprzecznej do kierunku jazdy agregatu, w celu korygowania położenia zespołów roboczych narzędzia w stosunku do międzyrzędzi. Rama narzędziowa wypielacza ma noże jednostronne i gęsiostopki umocowane w zespołach na czworobokach przegubowych, które dowolnie można przesuwać na ramie, dostosowując do szerokości międzyrzędzi i rozstawów kół ciągnika. Gęsiostopki umieszcza się w części przedniej, a noże jednostronne w części tylnej zespołu pielącego na rozsuwanych wysięgnikach. Na skrajnych zespołach pielących zamocowuje się tylko pojedyncze noże jednostronne. Na lewym skraju umieszcza się prawy nóż jednostronny, na prawym zaś — lewy nóż jednostronny. Jest to konieczne, gdyż po nawrocie prowadzi się narzędzie w ten sposób, że skrajny zespół idzie tym samym śladem, którym szedł w kierunku przeciwnym, pozwalając na dostosowanie pracy narzędzia do ewentualnych zmian szerokości granicznych międzyrzędzi dwu sąsiednich przejazdów siewnika. Głębokość pracy części roboczych ustala się przez opuszczanie lub podnoszenie trzonków w stosunku do kół podporowych, których położenie również można zmieniać w stosunku do ramy zespołu pielącego. Liczba równoległoboków założonych na ramie może być różna i zależy od szerokości roboczej narzędzia. Do ułatwienia prowadzenia wieloraka podczas pielenia służy wskaźnik zakładany w miejscu dobrze widocznym z siodełka obsługującego wierolak i obejmujący swymi ramionami rząd roślin. Przy zakładaniu narzędzi pielących należy zwracać uwagę, aby ostrza wszystkich części roboczych umocowane były w jednakowej płaszczyźnie poziomej. Ostrza gęsiostopek powinny pracować nieco niżej od ostrzy noży jednostronnych. W zależności od wysokości roślin ramę narzędzia ustawia się za pomocą kół podporowych na takiej wysokości, aby nie uszkadzała roślin.

Koła podporowe

Dostosowywanie się do nierówności terenu zapewniają koła podporowe lub płoz zamocowane przed częściami roboczymi, ograniczające równocześnie głębokość pracy części roboczych. Koło podporowe i płoz spełniają rolę czujników narzędzia kopiującego i przy napotkaniu wzniesienia unoszą części robocze w górę. Przy układzie dźwigni jednoramiennej w czasie unoszenia zmienia się kąt natarcia części roboczej, pogarszając jakość pracy. Jeżeli do dźwigni umocowana jest gęsiostopka, przy podnoszeniu zmienia się w pewnym stopniu jej szerokość robocza i w międzyrzędziach zostaje część niewyciętych chwastów. Natomiast przy zastosowaniu czworoboku przegubowego zmiany położenia narzędzi spowodowane przez koło podporowe nie wywołują zmiany kąta natarcia ani też szerokości roboczej. Ciągnikowe narzędzia do uprawy międzyrzędowej wykonuje się niemal wyłącznie jako zawieszane. Narzędzia te zawiesza się albo za ciągnikiem, na uniwersalnym układzie zawieszenia podnośnika hydraulicznego, albo pośrodku ciągnika, albo przed ciągnikiem. W wypadku zawieszenia tylnego konieczny jest pomocnik kierowcy korygujący ruch narzędzia w stosunku do ciągnika. Zawieszenie środkowe jest najkorzystniejsze, wymaga jednak specjalnego ciągnika — nośnika narzędzi o wysokim prześwicie, odpowiednio dużej odległości osi i ażurowej ramie narzędziowej, zapewniającej dobrą widoczność narzędzia podczas pracy. Nieco mniej korzystne zawieszenie przednie, przed ciągnikiem, może być stosowane w uniwersalnych ciągnikach, nie zapewnia ono jednak dostatecznej precyzji wykonania pracy.

Zęby spulchniające

Obok noży wypielających i gęsiostopek w wypielaczach stosuje się również zęby spulchniające, zakończone redliczkami jak w kultywatorach, oraz dłuta służące do głębokiego przewietrzania roli. Noże wypielające powinny być ostrzone od góry. Działanie korpusu obsypnika jest zbliżone do dwustronnie działającego pługa. Wyróżnia się w obsypniku dwustronny lemiesz, pierś i dwa skrzydła odkładnic, najczęściej z regulacją ustawienia. W czasie obsypywania roślin obsypnik powinien spulchniać międzyrzędzia, niszczyć chwasty i nie ugniatać powierzchni redlin. W czasie pracy korpusy obsypników nie powinny przesuwać redlin, gdyż powoduje to nadrywanie systemu korzeniowego roślin. W narzędziach wielorzędowych do uprawy międzyrzędowej należy tak zamocować części robocze do wspólnej ramy, aby dostosowywały się one do nierówności terenu, a jednocześnie zachowywały określoną głębokość pracy. Stosuje się dwa sposoby zamocowania części roboczych — na czworobokach przegubowych oraz na dźwigniach jednoramiennych.

Kąt natarcia

Kąt natarcia części roboczych powinien być dostosowany do prędkości poruszania się agregatu. Noże kątowe tym lepiej pracują, im mniejszy mają kąt natarcia, którego najmniejsza wartość przy obecnie stosowanych prędkościach powinna wynosić około 8a. Wraz ze zwiększaniem prędkości agregatu kąt natarcia należy zmniejszać. W nowych typach wypielaczy kąt natarcia noży jednostronnych można regulować. Kształt powierzchni spulchnionego międzyrzędzia zależy zarówno od rodzaju narzędzia pielącego, jak i od prędkości jego ruchu. W celu zmniejszenia niebezpieczeństwa zasypywania roślin boczne powierzchnie noży jednostronnych skierowują ziemię unoszoną przez część skrawającą noża w kierunku środka międzyrzędzia. Gęsiostopki mają nieco większy kąt natarcia niż noże jednostronne, wobec tego częściowo obsypują rośliny tworząc bruzdki. Z tych względów w początkowym okresie wzrostu roślin nie zaleca się stosować gęsiostopek do uprawy międzyrzędowej. Najodpowiedniejszy kąt natarcia dla gęsiostopek waha się w granicach 12—16°. Gęsiostopki nie powinny być zbyt szerokię, gdyż powodują duże i nierównomierne garnięcie gleby, co przyczynia się do częstego zapychania się narzędzia. Zbliżone kształtem do gęsiostopek są noże wypielające dwustronne. Różnią się one od gęsiostopek tym, że są bardziej płaskie i mają znacznie mniejszy kąt natarcia.

Zasady działania i zastosowania pielęgnacyjnych narzędzi ciągnikowych

Części robocze narzędzi pielęgnacyjnych można podzielić na sprężynujące, skrawające, obsypujące i frezujące. Najprostsze części robocze sprężynujące wykorzystuje się w wypielaczach-spulchniaczach, których głównym zadaniem jest niszczenie skorupy oraz słabo zakorzenionych chwastów. Najszersze jednak zastosowanie znajdują skrawające części robocze, które zależnie od przeznaczenia mają bardzo zróżnicowane kształty. Części robocze skrawające pracują na zasadzie działania klina z poziomą krawędzią roboczą i stosunkowo małym kątem natarcia, podobnie jak narzędzia do podstawowej uprawy gleby. Klin taki w ruchu podcina cienką warstwę gleby i jednocześnie podcina korzenie chwastów; spulchnia on przy tym w pewnym stopniu podciętą warstwę, bez jej odwracania. Narzędzia służące do uprawy międzyrzędowej powinny mieć tak dobrany kąt natarcia, aby nie uszkadzały roślin uprawnych, a maksymalnie niszczyły chwasty i zaskorupienie roli.

Konne narzędzia wielorzędowe

Konne narzędzia wielorzędowe mają dwa koła jezdne, do których osi przymocowana jest przegubowo belka narzędziowa. Takie umocowanie belki narzędziowej umożliwia jej podnoszenie, opuszczanie oraz poziome przesuwanie podczas pracy w kierunku poprzecznym do ruchu narzędzia, korygując tym samym bieg narzędzia w stosunku do rzędów roślin. Belkę prowadzi się za pośrednictwem czepig przymocowanych do ramion przegubów. Koła jezdne osadzone są przesuwnie na osi, co umożliwia dostosowanie ich rozstawu do szerokości międzyrzędzi. Części robocze narzędzia wielorzędowego mogą być przymocowane do ramy sztywno lub przegubowo. Sztywne połączenie stosuje się przy narzędziach o niedużej szerokości. Robocze części narzędzia przymocowuje się jarzmami do belki narzędziowej. Jarzma można dowolnie przesuwać po ramie narzędziowej, zależnie od szerokości uprawianego międzyrzędzia. Głębokość pracy narzędzia ustala się przesuwając trzonki części roboczych w płaszczyźnie pionowej w stosunku do dolnej krawędzi koła jezdnego. Szerokość robocza narzędzia wielorzędowego jest równa odległości między środkami skrajnych zespołów części roboczych i może być regulowana przez przesuwanie części roboczych na ramie narzędzia. W narzędziach o większej szerokości roboczej części robocze są połączone z ramą przegubowo, co pozwala na indywidualne dostosowywanie się do nierówności terenu. Narzędzia wielorzędowe wymagają zawsze dwuosobowej obsługi w czasie pracy — prowadzącego konia i prowadzącego narzędzie. Liczba koni zależy od szerokości roboczej narzędzia. Do uciągu trzyrzędowego wypielacza potrzebny jest jeden koń, do obsypnika zaś — dwa konie.

Zasady działania i zastosowania narzędzi konnych

Do uprawy międzyrzędowej stosuje się narzędzia konne jedno- i wielorzędowe. Jednorzędowe narzędzia konne typu pielnik-obsypnik o uniwersalnym zastosowaniu mają bardzo prostą budowę. Do grządziela zawiasowo przymocowane są dwie belki narzędziowe i czepigi. Przednia część grządziela, podparta na kółku, zakończona jest hakiem pociągowym. Narzędziem tym można wykonywać różne zabiegi w międzyrzędziach roślin uprawnych, przymocowując do ramy w zależności od potrzeby różne części robocze: gęsiostopki, noże jednostronne, zęby spulchniające lub obsypnik. W zależności od wykonywanych zabiegów można stosować różne układy części roboczych. Szerokość roboczą pielnika-obsypnika dostosowuje się do szerokości międzyrzędzi przesuwając dźwignią ręczną zawiasowo umocowane belki narzędziowe. Położenie dźwigni ręcznej ustala się zapadką na grzebieniu grządziela. Różne głębokości pracy narzędzia uzyskuje się przez odpowiednie ustawienie dźwignią koła podporowego. Położenie dźwigni koła podporowego ustala się w otworach uchwytu grządziela. Zmianę głębokości pracy w tym narzędziu można również uzyskać przez przestawienie haka pociągowego. Zmiana głębokości pracy narzędzia może być wykonana przez przesunięcie pionowe trzonków’ części roboczych w jarzmach mocujących. Pielnik-obsypnik wymaga jednokonnego zaprzęgu. Jeżeli koń jest przyuczony do pracy w międzyrzędziach, narzędzie może obsługiwać jeden człowiek, w przeciwnym wypadku potrzebna jest druga osoba do prowadzenia konia.

Ręczne narzędzia

Gracowanie międzyrzędzi wykonuje się, w odróżnieniu od motyczenia, długimi pociągnięciami, niszcząc w ten sposób zaskorupiałą warstwę gleby i rozwijające się chwasty. Do pojedynkowania buraków używane są ręczne narzędzia — gracki o krótkim trzonku; zabieg ten może być wykonywany w różny sposób — zależnie od sposobu uprawy i umiejętności pracownika — jednym ruchem, dwoma, trzema ruchami lub ruchem wahadłowym. W celu zwiększenia wydajności pracy ręcznej w międzyrzędziach i zmniejszenia wysiłku pracującego stosowane są, zwłaszcza w ogrodnictwie, jedno- lub dwukołowe pielniki ogrodowe. W narzędziach tych części robocze przymocowane są do wózka, który poruszany jest ręcznie energicznymi pchnięciami do przodu. Zwiększa się w ten sposób prędkość podcinania korzeni, co wpływa dodatnio na jakość ścinania chwastów. Zaskorupiałą glebę w międzyrzędziach spulchnia się za pomocą spulchniaczy zębowych z zębami radełkowymi, sprężynowymi lub obrotowymi. Spulchniacze obrotowe (aeratory) bardzo intensywnie spulchniają powierzchniową warstwę gleby międzyrzędzia.

Szufla i motyka

Szufla ręczna służy najczęściej do przemieszczania gleby lub materiałów sypkich na większą odległość niż przy użyciu łopaty. Nabieranie materiału na szuflę odbywa się zwykle w płaszczyźnie poziomej. Wprawiony pracownik może za pomocą szufli przerzucić w ciągu dnia do 18 m3 spulchnionej gleby na wysokość 1,5 m. Motyki mają szerokie zastosowanie w uprawach międzyrzędowych, szczególnie w ogrodnictwie. Stosuje się je do kopania gleby twardej, w którą łopata czy widły wchodzą z trudnością. Poza tym służą one do spulchniania powierzchni roli, niszczenia chwastów, okopywania i przerzedzania roślin, jak również do sprzętu okopowych. Dzienna wydajność pracy motyką wynosi od 1,5 do 3 arów. Do ścinania cienkiej warstwy roli w międzyrzędziach służą grace o różnym kształcie ostrzy. Najczęściej są używane grace płaskie i grace w kształcie strzemiączka. Na niektórych strzemiączkach w celu łatwiejszego ich zagłębiania się i spulchniania gleby umocowane są dodatkowo zęby spulchniające. Stosuje się też strzemiączka połączone z obracającymi się gwiazdkami-kolczatkami zapewniającymi intensywne spulchnianie gleby.

Łopata i widły

Łopata jest najbardziej rozpowszechnionym narzędziem służącym do spulchniania, mieszania i odwracania gleby. Część robocza łopaty wykonana jest z blachy stalowej; ma ona 20 do 35 cm długości i 15 do 25 cm szerokości. Grubość blachy zależy od wymiarów części roboczej i zazwyczaj wynosi 3 do 4 mm. Wydajność kopania łopatą zależy od głębokości roboczej; przy głębokości od 20 do 25 cm waha się ona w granicach od 0,8 do 2 arów dziennie. Ciężar łopaty wynosi od 1 do 2,5 kg. Widły spulchniające używa się do kopania na terenach o glebach kamienistych zamiast łopat. Widły nadają się również do spulchniania podglebia oraz do ręcznego sprzętu okopowych. Powierzchnia obrabiana w ciągu dnia przy głębokości roboczej 25 cm wynosi od 1 do 2,5 arów.